İBRAHİM SÜREYYA YİĞİT (1880-1952)

 

İbrahim Süreyya, 1880 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. İlk ve ortaöğrenimini, İstanbul “Mekteb-iEdep'de tamamladı. 1900 yılında Mülkiye Mekbebi'ni bitirdi ve Hariciye Nezareti'nde memur olarak göreve başladı. 1902 yılında, henüz gizli bir kuruluş olan İttihat ve Terakki Cemiyeti ile ilgisi tespit edildiği için 3 yıl boyunca Sinop'ta kalebentliğe mahkûm oldu. 1905’te cezasını tamamlayıp İstanbul’a döndü ve Karantinalar İdaresi’nde memuriyete başladı.

II. Meşrutiyet'in ilanı’ndan sonra İttihatçı kimliği sayesinde idari görevler aldı. Atandığı ilk görev, Orhaneli Kaymakamlığı idi. 1909 yılında Vardar Yenicesi (Bulgaristan) kaymakamı iken Mustafa 
Kemal ile tanıştı ve hayatı boyunca dost oldu. Trablusgarp Savaşı başladığında kaymakamlıktan istifa edip gönüllü er olarak savaşa katıldı. Derne'de Mustafa Kemal ve Enver Paşa ile çalıştı.

1912 yılında İstanbul’a dönen Süreyya Bey, İstanbul Polis Müdüriyet-i Umumiyesi Tahrirat Şubesi Müdürlüğüne getirildi. 1914’te bu görevine ek olarak Çatalca mutasarrıflığına atandı. 1915’te savaş bölgesinde kalan Gelibolu mutasarrıflığına gönderildi. Daha sonra sırasıyla Kırkkilise (Kırklareli), Karesi (Balıkesir), İzmit mutasarrıflıklarına getirildi. 

I. Dünya Savaşı Osmanlı Devleti'nin yenilgisi ile sonlandıktan sonra, İzmit mutasarrıfı olarak Mustafa Kemal Paşa'nın emri üzerine İzmit ve çevresindeki gençleri gizlice örgütleyip bölgeyi İstanbul ve 
Anadolu arasında güvenli bir koridor haline getirdi.

1923'ten 14 Mayıs 1950'ye kadar II., III., IV., V., VI., VII. ve VIII. dönem Kocaeli milletvekili olarak mecliste yer alan Süreyya Bey Cumhuriyet Halk Fırkası’nın kurucuları arasında yer aldı. Soyadı kanunu çıktığında Yiğit soyadını kendisine Mustafa Kemal verdi.

Erzurum ve Sivas Kongrelerinde Atatürk’e eşlik eden, İstiklal Savaşındaki değerli hizmetlerinden dolayı TBMM tarafından kırmızı-yeşil şeritli İstiklal Madalyası ile ödüllendirilen İbrahim Süreyya Yiğit, 4 Kasım 1952 tarihinde vefat etti.

Kaynak: ataturkansiklopedisi

YUSUF KEMAL TENGİRŞEK (1978-1969)

Yusuf Kemal TENGİRŞEK; 1878 yılında Boyabat’ta doğdu. Eğitim hayatına Kuleli İdadisi’nde başlamış, sağlık sorunları nedeniyle Askeri Tıbbiye’ye geçmiştir. Bu dönemde, özgürlük yanlısı faaliyetlerde bulunan arkadaşlarını ihbar etmeyi reddetmesi sebebiyle tutuklanmış; Fizan’a sürgün edilmesi gündeme gelmişse de fiziksel rahatsızlıkları ve yapılan girişimler neticesinde askerlikten muaf tutulmuştur. Bir süre memleketinde kaldıktan sonra İstanbul’a dönerek Mekteb-i Hukuk’ta öğrenimine devam etmiş, 1904 yılında buradan mezun olmuştur. Ardından Paris Hukuk Fakültesi’nde siyasal ve iktisadi bilimler alanında doktora eğitimini tamamlamış; Fransızca ve İngilizce dillerine ileri düzeyde hâkim olmuştur.

Meslek hayatına 1898 yılında Boyabat Mal Müdürü Refikliği görevine atanarak başlamış, ancak 1899’da bu görevden ayrılmıştır. Hukuk eğitimini tamamlamasının ardından 1904 yılında avukatlık mesleğine yönelmiş; aynı zamanda Hukuk Fakültesi’nde Ceza Hukuku alanında önce muallim muavinliği, daha sonra muallimlik görevlerinde bulunmuştur. 1908 yılında Meşrutiyet’in ilanı sonrasında Kastamonu mebusu olarak Meclis’e girmiş, kısa süre sonra milletvekilliğinden istifa ederek 1909–1914 yılları arasında Avrupa’da Talebe Müfettişi olarak görev yapmıştır.

1915 yılında Müfettiş Umumiliği görevine, aynı yılın Kasım ayında ise Adliye Nezareti Müsteşarlığı makamına getirilmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle yeniden Kastamonu milletvekili seçilmiş; İstanbul’un işgal edilmesi üzerine Ankara’ya geçerek Büyük Millet Meclisi çalışmalarına katılmıştır. Bu süreçte Hariciye Vekili Bekir Sami Bey ile birlikte Moskova’ya murahhas olarak gönderilmiş, ardından 16 Mart 1921 tarihinde Heyet-i Murahhasa Reisi sıfatıyla Moskova’ya yeniden giderek Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında Dostluk Antlaşması’nın imzalanmasında belirleyici rol üstlenmiştir.

30 Mart 1920’de Adliye Vekilliği, 15 Mayıs 1921’de ise Hariciye Vekilliği görevlerine seçilmiştir. 1922 yılında bu görevlerinden ayrılmış; 1923’te Londra Mümessilliği’ne atanmıştır. Ancak milletvekilliği ile diplomatik temsil görevinin birlikte yürütülemeyeceğine ilişkin karar üzerine milletvekilliğini tercih ederek temsilcilik görevinden ayrılmıştır. 1930 yılında ikinci kez Adliye Vekilliği görevine getirilmiş, 1933’te bu görevden istifa etmiştir. 1961 yılında ise Temsilciler Meclisi’nde milletvekili olarak yeniden siyasal hayata katılmıştır.

15 Nisan 1969 tarihinde hayatını kaybeden Yusuf Kemal TENGİRŞEK, Kurtuluş Savaşı'ndaki sivil ve siyasi hizmetlerinden ötürü Kırmızı-Yeşil Şeritli İstiklal Madalyası ile onurlandırılmıştır.

Kaynak: T.C. Dışişleri Bakanlığı

HASAN FEHMİ ATAÇ (1879-1961)

                                             

İstiklal Savaşımızın mali kahramanı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Maliye Bakanı Gümüşhane Milletvekili Hasan Fehmi Ataç; 1879 yılında Gümüşhane'de doğdu. Osmanlı Mebusan Meclisinde 18 Nisan 1912-5 Ağustos 1912 ile 15 Şubat 1913-21 Aralık 1918 tarihleri arasında iki dönem Gümüşhane mebusluğu yaptı.  

İstanbul’un işgali üzerine  Ankara’ya geçerek Mustafa Kemal Paşa’nın yanında Millî Mücadeleye katıldı. Türk siyasi hayatında çok önemli bir yere sahip olan Hasan Fehmi Ataç’ın en önemli hizmeti kuşkusuz Millî Mücadele Dönemi’nde 19 Mayıs 1921-9 Temmuz 1922 tarihleri arasında yaptığı maliye vekilliğidir. Çünkü devletin kısıtlı gelirlerine rağmen Türk ordusunun hemen hemen bütün ihtiyaçlarını karşılamayı başarmıştır.

İstiklal Savaşındaki değerli hizmetlerinden dolayı TBMM tarafından kırmızı-yeşil şeritli İstiklal Madalyası  ile ödüllendirilen Hasan Fehmi Ataç 17 Eylül 1961 tarihinde hayatını kaybetti. 

Kaynak: TBMM Kırmızı-yeşil şeritli İstiklâl Madalyası sahipleri

RIZA NUR (1878-1942)

Rıza Nur Rıza, 1878  yılında Sinop’ta doğdu.  İlkokul ve Rüştiye eğitimini Sinop’ta tamamladıktan sonra İstanbul Soğukçeşme Askeri Rüştiyesi’nde öğrenimini sürdürmüş ve Tıbbiye İdadisi’ne girmiş, 1895 yılında tamamladığı idadi eğitimini askeri tıbbiyede devam ettirerek 1901 Kasım’ında tabip yüzbaşı olarak mezun olmuş, 1902 Şubatında da Gülhane Hastanesi’nde tıp asistanı olarak göreve başlamıştır.

1903 yılında tabip kolağası olan Rıza Nur, 1905’te Gülhane’de muallim muavinliğine, 1907’de cerrahî profesörlüğüne yükseltilmiş, 1908’de binbaşılığa terfi etmiş ve aynı  yapılan Meclis-i Mebusân seçimlerinde Sinop’tan milletvekili seçilmiştir. 31 Mart olayının hemen ardından can güvenliğinin tehlikede olduğu gerekçesiyle yurt dışına gitmiştir. Köstence, Cenevre, Nice ve Mısır’da hekimlik yaparak, Mondros Mütarekesi’nin ardından yurda dönen Rıza Nur, son Osmanlı Mebusân Meclisi’nde ve 23 Nisan 1920’de Ankara’da toplanan Büyük Millet Meclisi’nde Sinop milletvekili olarak görev yapmıştır.

TBMM kararıyla Kırmızı-Yeşil şeritli İstiklâl Madalyası ile ödüllendirilen Rıza Nur, 8 Eylül 1942 tarihinde hayatını kaybetti.

KAYNAK: TBMM Albümü

HÜSEYİN HÜSNÜ ÖZDAMAR (1875-1961)

 

Hüseyin Hüsnü Özdamar 1875 yılında Isparta’da dünyaya geldi. Temel eğitimini Isparta’da tamamladıktan sonra, Konya Ziyaiye Medresesinde devam ederek, Isparta Sadiye Medresesinde müderris olarak göreve başladı.

15 Mayıs 1919’da Yunan’ın İzmir’e çıkması üzerine Isparta’da  Yunan işgaline karşı milli teşkilatlanmayı organize etti.  Meclis-i Mebusanın dağılmasından sonra Heyet-i Temsiliye’nin Ankara’da milli bir meclisin toplanması kararı üzerine Isparta’dan milletvekili seçilerek, Meclis’te aktif faaliyetlerde bulundu.

Millî Mücadele dönemindeki fedakâr hizmetlerinden dolayı, önce Yeşil Şeritli İstiklal Madalyası, akabinde 22 Şubat 1926 tarihli Meclis kararı ile Kırmızı-Yeşil Şeritli İstiklal Madalyası ile taltif edildi. 1 Kasım 1934’te memuriyetten emekli oldu. Milletvekilliği ise 1943 yılına kadar devam etti. Soyadı kanunu ile “Özdamar” soyadını alan H. Hüsnü, 17 Haziran 1961’de vefat etti.

KAYNAK: TBMM Albümü

AYASOFYA CAMİİNDEKİ BÜYÜK MEVLİD

Yere Batan Camiinde okunan Yasin tercümesinden sonra Atatürk, beni huzurlarına çağırdılar, dediler ki:

“- Dinî merasim güzel olmuş, tebrik ederim. Halk büyük rağbet göstermiş. Cami küçük olduğu için fazla izdiham olmuş. Ayni merasimi Cuma günü Sultan Ahmet Camiinde de tekrarlayınız.”

Bu direktifleri üzerine gereken hazırlıklar yapıldı. Cuma günü öğle namazından bir sat evvel dokuz hafızdan mürekkep bir heyet Sultan Ahmet Camiinde toplandılar. Camiin içinde ve dışında on bin kişiden fazla cemaat vardı. Fatih Camii hatibi Hafız Şevket Efendi tarafından hutbe okundu. Sonra Cuma namazı kılındı ve tekbir alınmaya başlandı. Cemaati teşkil eden on bin kişi tekbire iştirak etti. On bin hançerenin ilâhî bir vecd içinde aldığı tekbirler pek ulvî bir manzara arzediyordu.

Tekbir bittikten sonra Kur’ân-ı Kerimin bazı sûrelerinin Türkçe tercümeleri okundu. Mevlidi müteakip bir dua ile dinî merasim hitam buldu.

O akşam merasimin tafsilâtını Atatürk’e arz ettim. Halın merasime karşı gösterdiği alâkadan çok memnun kaldılar. Aynı merasimin Kadir Gecesi Aya Sofya Camiinde de yapılmasını emir ettiler.
Aya Sofya Camiinde okunacak Mevlid, Türkiye’de ilk defa radyo ile yayınlanacaktı. 1932 senesi Ramazanının yirmi altıncı gecesi okunacak bu Mevlid için bütün hazırlıklar tamamlandı.

Akşam namazından sonra kapılar kapatıldı. İçerde ve dış avluda benzerine az rastlanan bir kalabalık vardı.

Ancak polisin yardımıyla müezzin mahfiline kadar gidebildik. Teravih namazını Hacı Faik Efendi kıldırdı. Namaz arasında ilâhi ve âyin-i şerif okundu. Hoparlörler camiin her tarafına konulmuştu. Bu dinî merasim Türkiye’den ilk defa radyo ile bütün dünyaya yayılıyordu.

Sıra Mevlide geldi. Yirmi hafızın iştirakiyle okunan Mevlid pek muhteşem ve ulvî oldu. Perde perde yükselen bu ilâhî nağmeler Aya Sofya Camiin cidarlarından Türkiye sathına ve bütün dünyaya yayılıyordu. Cemaat sanki büyülenmiş, gaşyolmuştu. Hele muazzam cemaatin de iştirak ettiği o tekbir sadaları, insana havalanacakmış gibi bir hafiflik hissi veriyordu. Bu ulvî ve ilâhî nağmeleri Atatürk de radyosu başında dinliyorlardı.

Ertesi akşam huzuruna çağıran Atatürk bana şunları söyledi:
“-Dinî merasimi radyodan takip ettim. Çok memnun ve mütehassis oldum. Arkadaşlarınız hafız beyleri yarın akşam saraya iftara davet ediyorum. Kendilerini haberdar ediniz.”

Atamın bu baha biçilmez iltifatları hayatımın en büyük manevî servetidir.

Kaynak:Binbaşı Hafız Yaşar OKUR

GENÇLERLE UZAKTAN SON TEMASI

29 Ekim 1938, Cumhuriyet Bayramı Atatürk’ün sağlık durumu, fevkalade vahim. Odasında, yarı uyku halinde, bitkin bir şekilde yatıyor, hayatından umut kesilmiş, her an her şey bekleniyor. Oysa Atatürk Ankara’daki törenlere katılmak istemiş, hatta hipodromda, Atatürk'ün şeref locasına yorulmadan çıkabilmesi için bir asansör yaptırılmış, ama ne mümkün ?” Ne olacaksam orada olayım” diyen ATATÜRK doktorlara, ”Bütün mesuliyet benimdir…Ankara’ya mutlaka gideceğim” demiştir, ama artık yatağından bile kalkamamaktadır.

O sırada Dolmabahçe Sarayı’nın önünden iyice yakın geçen bir vapurun içerisi, Askeri Lise öğrencileriyle dolu…Cumhurbaşkanlığı boyunca ilk kez Ankara’daki törenlere katılamayan ve durumu oldukça ağır olan Atatürk'ü görmek isteyen öğrenciler, göz yaşları içerisinde, ellerindeki bayrakları, çiçekleri ve şapkalarını sallayarak haykırıyorlar…”Atamızı görmek istiyoruz!...Sonra birden hep bir ağızdan söylemeye başladıkları İstiklal Marşı ile Dolmabahçe Sarayı inliyor…Bu sırada yanında gene manevi kızı Gökçen olan ATATÜRK, gençlerin sesini duyarak heyecanlanır, yatağında doğrulur ve heyecanla pencereden bakan Sabiha Gökçen’e seslenir:

“Bak Gökçen, gençlerimin sesi…Duydun mu beni istiyorlar…” “Evet paşam", der Gökçen, ”Bir vapur dolusu genç…Askeri Lise öğrencileri…Cumhuriyet Bayramı törenlerinden dönüyor olmalılar…ATATÜRK “ Çocuklarım…Benim çocuklarım…” diye fısıldar, gözlerinden yaşlar süzülmektedir. Bu sırada içeriye doktor Neşet Ömer ve Salih Bozok girer. ATATÜRK heyecanını onlarla paylaşır.”Duyuyor musunuz” “Evet Paşam” derler gözleri dolarak “Duyuyoruz…”Onlar, Cumhuriyeti emanet ettiğim gençlerimiz..” der gururla ATATÜRK. Sanki bir anda iyileşmiş, güçlenmiş gibidir.

Oysa Atatürk'ün odasının yanındaki nöbet odasında Kılıç Ali, pencereyi açmış, gençlere “Gidin!” diye işaret etmektedir. Oysa gençler iyice coşmuştur. Yaşa ATATÜRK, Varol ATATÜRK!” diye bağırmakta, bazı gençler vapurdan suya atlayarak, saraya doğru yüzmeye çalışmakta,”Atamızı görmek istiyoruz!” diye haykırmaktadır.

“Çocuklarımı görmek istiyorum…”

ATATÜRK “Çocuklarımı görmek istiyorum. Buraya kadar gelmişler, hiç değilse onlara el sallamalıyım, beni pencereye götürün!” emrini verir. Doktor Neşet Ömer “Fakat Paşam…” diyecek olur, ATATÜRK doktorun itirazına sertçe yanıt verir: ”Nedir fakat? Doktor susar. Salih Bozok hemen pencere önüne bir koltuk koyar. Sonra Atatürk'ü giydirirler. Bu giyinme ona büyük ıstırap verir, ama yüzünden boncuk boncuk terler süzüldüğü halde, sesini çıkartmaz.

Sonra nöbet odasından koşup gelen Kılıç Ali’nin de yardımıyla Ata'yı penceredeki bir koltuğa götürüp oturturlar. ATATÜRK giyinmiş, başı dik, sanki hiç günleri sayılı bir hasta değilmiş gibi, gençlere gülümseyerek el sallar. Gençler Atatürk'ü pencerede görünce, iyice coşarlar ve sanki denizde kıyamet kopar. Hep beraber alkışlayıp, ”Büyük ATATÜRK” diye haykırdıklarında, yer gök inler. Gençlerden birkaçı daha üniformalarıyla vapurdan atlayarak Ata'larına doğru yüzmeye, marşlar söylemeye başlar. Bu manzarayla fevkalade duygulanarak ağlayan Atatürk'ün gençlere salladığı eli, gittikçe gücünü kaybederek yana düşer…Gözyaşları içerisinde “Yoruldum…” der. Kılıç Ali ve Salih Bozok, onu koltuğu ile kucaklayarak, yatağının yanına getirirlerken, dışarıdan gelen tezahürat sesi, gittikçe yükselmektedir.

Paşanın “Onları gördüğüm için mutluyum” derken, yumduğu gözlerinden ip gibi yaşlar süzülmektedir


Kaynak:Anılarla Atatürk