Hamdullah Suphi Tanrıöver (1885-1966)

İstanbul’da 1885 te doğan Hamdullah Suphi Tanrıöver, Galatasaray Lisesini bitirdikten sonra ilkokul öğretmeni olarak çalıştı. 1920 de Birinci Meclis’e Antalya Milletvekili olarak girdi ve 1923 te Meclisteki görevini İstanbul Milletvekili olarak sürdürdü.

1935 te Bükreş Büyükelçiliğine atandı. 1950 de Demokrat Parti listesinden bağımsız Manisa Milletvekili ve 1945 te DP den İstanbul Milletvekili oldu. Tanrıöver, İstanbul’da işgalci güçlere karşı düzenlenen açık hava toplantılarında, TBMM de ve savaş yıllarında halkı aydınlatmak için gönderildiği Konya, Antalya gibi yerlerde yaptığı etkili konuşmaları ile tanındı, Milli Mücadele yıllarının hatibi olarak ün kazandı.

Hamdullah Suphi Tanrıöver, 10 Haziran 1966 tarihinde İstanbul’da öldü.

Kaynak: (Toktamış Ateşin "Devrim Tarihi" adlı kitabı)

Hasan Rıza Soyak (1888-1970)

Yönetici ve siyaset adamı. 1888 yılında Üsküp’te doğdu. Rüştiyeyi bitirdikten sonra İstanbul’da, Vilayet kaleminde devlet hizmetine girdi; kısa bir süre sonra buradan İstanbul Merkez Komutanlığına bağlı Sıkıyönetim Komutanlığı Katipliğine geçti. (1914) Aynı yıl 1. Kolordu Kurmaylığı Bürosunda görevlendirildi. I. Dünya Savaşının ilk yılını burada geçirdi ve 1916da 2. Kolordu Kurmaylığında aynı nitelikte bir göreve nakledildi. (1918) Savaşın son iki yılında Harbiye Nezaretinde idi.

Hasan Rıza, Ankara’da önce TBMM ye katip olarak girdi (1922). Bu görev, kendisini sürekli olarak Mustafa Kemalin yakınında tutuyordu. Mustafa Kemal, Cumhurbaşkanı seçildikten sonra, kendisini mutemet olarak Çankaya Köşküne aldı. (1924)

1927 de Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü, 1932 de genel sekreter vekili, 1934 te de genel sekreter oldu. Genel sekreterliği sırasında bir dönem de Burdur Milletvekilliği yaptı.

Hasan Rızanın görevleri değişirken aynı kalan bir şey vardı; Mustafa Kemalin kendisine karşı beslediği güven.

Hasan Rıza başından sonuna Mustafa Kemalin özel hesaplarını tutan ve harcamalarını yapan kişi olarak kalmıştır.

Hasan Rıza Soyak 1970 yılında İstanbul’da hayatını kaybetti.

Kaynak: (Toktamış Ateşin "Devrim Tarihi" adlı kitabı)

Hasan Saka (1885-1960)

Trabzonun Sürmene ilçesinde 1885te doğdu. Mülkiye Mektebinden mezun oldu. Son Osmanlı Mebusan Meclisinde Trabzon Mebusluğu yaptı.

Anadolu’ya geçtikten sonra TBMM de yine Trabzon mebusu olarak görev yaptı ve Lozan’a giden heyette başkan yardımcısı olarak bulundu.

Çeşitli dönemlerde İktisat, Ticaret ve Maliye Bakanlıklarında bulunan Saka, II. Dünya Savaşı yıllarında Dış İşleri Bakanlığına getirildi. Eylül 1947de hükümeti kurmakla görevlendirilen Hasan Saka, 1949 da Başbakanlıktan ayrıldı ve 1954 seçimleri sonrasında siyasal yaşamdan çekildi.

29 Temmuz 1960da İstanbul’da hayata veda etti.

Kaynak: (Toktamış Ateşin "Devrim Tarihi" adlı kitabı)

Hasan Tahsin Uzer (1878-1939)

Hasan Tahsin Uzer 1878 yılında Selanik’de doğdu. Atatürkün annesi Zübeyde Hanımın evladı gibi sevdiği Hasan Tahsin, Mustafa Kemalin çocukluk arkadaşıdır.

1897de Mülkiyeden mezun oldu. İlk memuriyete Pursiçan Bucak Müdürlüğüyle başlar. Daha sonra Çiç ve Alnus Bucak Müdürlüklerinde bulunmuş, 1902de Razlık, sonra da sırasıyla Gevgili, Florina ve Kesendire Kaymakamlığı yapmıştır.

I. Dünya Savaşı boyunca çeşitli valilik görevlerinde bulunmuş, Meclisi Mebusan da ve Cumhuriyetin kurulmasından sonra da TBMM de milletvekilliği yapmış bir Osmanlı-Türk devlet ve siyaset adamıdır.

İlk Valilik görevini 1913 yılında Van’da yapmıştır. 1914 te Erzurum Valisidir. Erzurum Valiliği sırasında (I. Dünya Savaşı dönemi) orduya yaptığı hizmetlerden dolayı Altın Liyakat Muharebe Madalyası ve fahri üsteğmen ve yüzbaşılık, bir yıl sonrada Harbiye Nezaretinde yapılan bir törenle binbaşı rütbelerini almıştır.

İttihat ve Terakkiye aşırı derecede bağlıydı. Annesi de İttihat Terakki üyesidir. 1916da kendisini Suriye Valisi olarak görmekteyiz.

1918 yılında I. Dünya Savaşı yenilgisiyle İttihat ve Terakki iktidarı ortadan kalkınca, Hasan Tahsin Uzer 9 Ocak 1918 tarihinde İzmir Valiliğine tayin edilmiştir. Valiliği sırasında I. Dünya Savaşı yenilgisinin dumura uğrattığı idari mekanizmayı yeniden düzenlemeye, rüşvetle mücadeleye önem vermiş, devlet dairelerinin halka açık olmasını sağlamıştır.

19 Ocak 1919da İzmir Mebusu olarak Osmanlı Meclisi Mebusanına katılmıştır. İstanbul’un işgali üzerine Osmanlı Meclisi kapatılmış, Hasan Tahsin de tutuklanarak Malta’ya sürülmüştür.

Türkiye’ye dönüşünün ardından, 1924 te Ardahan, 1927 de Erzurum, 1933 te Konya Milletvekili olmuştur. 10 Aralık 1934 tarihinde "Uzer" soyadı kendisine bizzat Atatürk tarafından verilmiştir. 1919 yılında başlayan İzmir Milletvekilliği dahil, Malta’daki sürgün yılları çıkarıldığında 1935 yılına kadar milletvekili olarak kalmıştır.

Hasan Tahsin, 6 Eylül 1935te Üçüncü Ordu Genel Müfettişliğine getirilmiştir. Bu görevdeyken 1939 yılında vefat etmiştir.

Kaynak: (Toktamış Ateşin "Devrim Tarihi" adlı kitabı)

Hüsrev Gerede (1888-1962)

Mustafa Kemal’in Kurtuluş Savaşı yıllarındaki yakın çalışma arkadaşlarından biri olan Hüsrev Gerede, 1888 de Edirne’nin Karaağaç ilçesinde doğdu. 1908 de kurmay yüzbaşı oldu. Erzurum’da Kazım Karabekir komutasındaki 15. Kolorduda Kurmay Başkanı olarak bulundu. Mustafa Kemal ile Samsun’a çıkanlar arasında yer aldı.

Son Osmanlı Mebusan Meclisinde Trabzon Milletvekili olarak Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetini temsil etti. Birinci Mecliste Trabzon Milletvekili olarak görev yaptı. 1920 de Gerede’de çıkan ayaklanmanın bastırılmasındaki katkıları nedeniyle Atatürk tarafından kendisine "Gerede" soyadı verildi. Çeşitli elçilik görevlerinde bulundu. Türkiye’nin Japonya ve İran la ilişkilerinin gelişmesinde rol oynayan Gerede, İstanbul’da 1962 yılında hayatını kaybetti.

Kaynak: (Toktamış Ateşin "Devrim Tarihi" adlı kitabı)

İsmet İnönü (1884-1973)

1884 yılında İzmir’de doğdu. İlk ve orta öğrenimini Sivas’ta tamamladıktan sonra Mühendishane İdadisini (Askerî Lise) bitirdi. 1903 yılında Kara Harp Okulundan, 1906 yılında Harp Akademisinden mezun olarak, ordunun çeşitli kademelerinde görev yaptı.

1910-1913 yılları arasında Yemen İsyanının bastırılması harekatına katıldı. Bu ve bundan önceki görevlerinde hudut problemleri ve asilerle yapılan antlaşmalarda başarılı hizmetleri ve mesleki özellikleriyle dikkati çekti. I. Dünya Savaşı sırasında Kafkas Cephesinde Kolordu Komutanı olarak Atatürk’ün emrinde çalıştı ve öğrencilik yıllarından beri devam eden dostlukları ile devletin geleceği hakkında ortak fikirleri gelişti. Suriye Cephesinde savaştı; Milli Mücadele sırasında Atatürk’ün en yakın silah arkadaşı olarak çalıştı. Edirne Milletvekilliği ve Bakanlık yaptı, Garp Cephesi Komutanlığına getirildi. 25 Ekim 1920den sonra Batı Cephesi Komutanı olarak, Çerkez Ethem isyanını bastırdı. Birinci ve İkinci İnönü Savaşlarını yönetti. Tuğgeneral rütbesine yükseldi.

Sakarya Meydan Savaşı ve Büyük Taarruzdan sonra kazanılan zafer üzerine Mudanya Mütarekesinde Büyük Millet Meclisini temsil etti. Lozan Barış Konferansına Dış İşleri Bakanı ve Türk Heyeti Başkanı olarak katıldı. 24Temmuz 1923te Lozan Antlaşmasını imzaladı.

Cumhuriyetin ilanından sonra 1923-1924 yıllarında ilk hükümette Başbakan olarak görev aldı, 1924-1937 yılları arasında bu görevini sürdürdü.

İnönü, Atatürk inkılaplarının gerçekleşmesinde ve Türkiye Cumhuriyetinin sağlam temeller üzerine oturtulmasında Atatürk’ün en yakın mesai arkadaşıydı.

Atatürk’ün ölümünden sonra, 1938 yılında, TBMM tarafından Türkiye’nin ikinci Cumhurbaşkanı olarak seçildi. II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye’yi savaş felaketinin dışında tutmayı başardı. Savaştan sonra çok partili siyasi rejime geçimlesin de en büyük destek oldu. 1950 yılında, yapılan seçimleri kaybettikten sonra, 1960 yılına kadar Ana Muhalefet Partisi Başkanı olarak siyasi yaşamını sürdürdü. 27 Mayıs harekatından sonra Kurucu Meclis üyeliğine seçildi ve 10 Kasım 1961 tarihinde Başbakanlığa atandı.

1965 yılında bu görevden ayrıldıktan sonra milletvekili olarak siyasi yaşamına devam etti, 1972 de Parti Genel Başkanlığı ve milletvekilliğinden istifa ederek; ölünceye kadar (25 Aralık 1973) Anayasa gereğince Cumhuriyet Senatosu Tabii Üyeliği görevinde bulundu.

Kaynak: (Toktamış Ateşin "Devrim Tarihi" adlı kitabı)

İzzettin Çalışlar (1882-1951)

Asker, Kurtuluş Savaşı komutanlarından ve siyaset adamı. 1882 yılında Yanya’da doğdu. İstanbul’da Milli Savunma Bakanlığı Personel Dairesi emrinde çalışmayı reddederek Mudanya’da Milli Mücadele kuvvetlerine katıldığında (1 Temmuz 1920) yarbaydı. O tarihe kadar Üsküp’ten Anafartalar’a uzanan çeşitli yerlerde görev yaptı.

İzzettin Çalışlar, Milli Mücadeleyi yürüten kuvvetlerden 23. Tümen Komutanlığına atandı, 20. Kolordunun da Komutan Vekilliğiyle görevlendirildi. Kütahya-Eskişehir, Birinci ve İkinci İnönü ve Sakarya Meydan Savaşlarında tümen ve grup komutanı olarak bulundu.

1921de albaylığa, 1922de generalliğe yükseldi. 1926da korgeneral oldu. Bu sırada 1. Orduya komuta ediyordu ve bir ara İzmir Valiliği ile Askeri Mahkeme Üyeliği de ek görev olarak kendisine verilmişti.

İzzettin Çalışlar, 1930da orgeneralliğe yükseltildikten sonra ordu komutanı olarak 1939’a kadar görevini sürdürdü. Emekliye ayrıldıktan sonra Aydın (1939), Muğla (1940 ve 1943), Balıkesir (1943) Milletvekili olarak Meclis de bulundu. 1951 yılında İstanbul’da hayatını kaybetti.

Kaynak: (Toktamış Ateşin "Devrim Tarihi" adlı kitabı)